Vochtbalans of dagelijks wegen?

Upload 19 december 2020.

Algemene Gegevens

Auteurs:

  • Henri van Dalen werkzaam bij Jeroen Bosch Ziekenhuis,
  • Tinus Kokx werkzaam bij Jeroen Bosch Ziekenhuis,
  • Christa Hooijmans werkzaam bij Jeroen Bosch Ziekenhuis

Autorisators:

  • Peter Vink, EBP-expert werkzaam bij omni cura ACADEMY,
  • Femke van Brenk, Seniorverpleegkundige EBP &Scholing werkzaam bij Amsterdam UMC

Stap 1: Ask

Auteurs: : Henri van Dalen ( Jeroen Bosch Ziekenhuis), Christa Hooijmans ( Jeroen Bosch Ziekenhuis), Tinus Kokx ( Jeroen Bosch Ziekenhuis)
Autorisators: : Peter Vink (EBP-expert omni cura ACADEMY), Femke van Brenk (Seniorverpleegkundige EBP &Scholing Amsterdam UMC)

Klinisch Scenario

Binnen het Jeroen Bosch Ziekenhuis (JBZ) wordt bij een grote groep patiënten dagelijks de vochthuishouding gemonitord. Deze monitoring wordt gedaan door middel van het bijhouden van een vochtbalans en/of door middel van dagelijks wegen. Het bijhouden van een vochtbalans vormt een hoge administratieve last voor de zorgprofessionals en kan vanwege de meting ook minder betrouwbaar zijn. Het wegen is daarentegen een relatief eenvoudige handeling, maar is bij patiënten met verminderde mobiliteit mogelijk moeilijker uitvoerbaar. Bovendien kunnen er vanwege het gebruik van verschillende weegschalen ook meetfouten optreden. De onderzoeksvraag is: "is dagelijks wegen betrouwbaarder dan het bijhouden van een vochtbalans om de vulling status te monitoren bij een patiënt?"

PICO

  • P: patient in het ziekenhuis
  • I: dagelijks wegen
  • C: vochtbalans
  • O: vulling status, overvulling, uitdroging

De Vraag

Wat is het effect van dagelijks wegen, in vergelijking met bijhouden vochtbalans, op de vulling status / overvulling / uitdroging bij patiënten in het ziekenhuis?

Stap 2: Acquire

Auteurs: : Henri van Dalen ( Jeroen Bosch Ziekenhuis), Tinus Kokx ( Jeroen Bosch Ziekenhuis), Christa Hooijmans ( Jeroen Bosch Ziekenhuis)
Autorisators: : Peter Vink (EBP-expert omni cura ACADEMY), Femke van den Brenk (Seniorverpleegkundige EBP &Scholing Amsterdam UMC)

Zoekstrategie

1: Medline (PubMed) (01-12-2022)
'fluid balance, body weight, body weight change*, patient, nurse, fluid-electrolyte balance, fluid balance chart, fluid balance charting'

2: Cinahl (01-12-2022)
'fluid balance, body weight, body weight change*, patient, nurse, fluid-electrolyte balance, fluid balance chart, fluid balance charting'


Stap 3: Appraise

De Methodologie

De validiteit van de studies is beoordeeld m.b.v. de CASP checklists.
De SR van Davies et al. is van goede kwaliteit. De zoekstrategie is volgens de richtlijnen beschreven en uitgevoerd. Het prospectief beschrijvend onderzoek van Tolstrup et al. is eveneens van goede kwaliteit. Er werd elke dag op hetzelfde moment gewogen met dezelfde weegschaal. Tevens werd gespecificeerd welk type vocht gemeten werd. Een zwakte van dit onderzoek is het aantal exclusies vanwege missing data. De studie van Mank et al. betreft een prospectief cohortonderzoek, waarbij de methode en de manier van includeren duidelijk zijn beschreven. De verschillende meetmethoden, zoals weegschalen en de manier van wegen zijn gestandaardiseerd. Het onderzoek is van hoge kwaliteit. De studie van Davies et al. betreft een prospectief cohortonderzoek. De inclusie en exclusie criteria zijn duidelijk beschreven. Tijdens de studie is het proces van wegen gestandaardiseerd. Zowel de manier van wegen als het bijhouden van de vochtbalans is uitgebreid beschreven. De studie is van goede kwaliteit. De studie van Wise et al. betreft een retrospectief vergelijkend cohortonderzoek. Zowel de inclusiecriteria als de manier waarop de verpleegkundigen de data hebben verzameld zijn duidelijk beschreven. De data extractie wordt echter niet beschreven. Hierdoor kan er sprake zijn van confirmation bias en information bias.

De Resultaten

De SR van Davies et al. laat de correlatie zien tussen uitkomsten van een dagelijks bijgehouden vochtbalans en gemeten verschillen in lichaamsgewicht, uitgedrukt in een Pearson R. De correlaties zijn zwak tot zeer zwak en liggen tussen 0.28 en 0.46 (p < 0.001). Dagelijks wegen lijkt het meest betrouwbaar, maar is onderhevig aan lastige praktische uitvoerbaarheid. Dit zou volgens een standaard weegprotocol moeten gebeuren. Bijhouden van een vochtbalans is inaccuraat en zou niet op zichzelf gebruikt moeten worden om de vochthuishouding te monitoren.

Het prospectief cohort onderzoek van Tolstrup et al. beschrijft 113 patiënten postoperatief, waarbij gekeken is naar de correlatie tussen wegen en het bijhouden van de vochtbalans. De correlatie op dag 1 was zwak (R = 0.437). Van dag 2 t/m dag 6 was er een zwakke tot matige correlatie (R = 0.587 – 0.758). Alle correlaties waren significant (p < 0.01). De auteurs concluderen dat zowel vochtbalans als wegen op zichzelf niet goed te gebruiken zijn. De klinische blik moet worden meegenomen om een juiste vochttherapie bij patiënten in te kunnen zetten. De studie van

Mank et al. betreft een prospectief cohortonderzoek, waarbij informatie werd verzameld bij 43 patiënten die chemotherapie ondergingen.
Er is een minimale correlatie tussen gewicht en vochtbalans (R = 0.28). Toename in het gewicht verloopt sneller dan toename in de vochtbalans. Wegen volgens een standaard procedure kan als betrouwbaar, veilig, eenvoudig en tijdbesparend worden gezien. De studie van

Davies et al. laat een zeer zwakke correlatie zien tussen wegen en vochtbalans (R = 0.34, p < 0.0001). Een vochtbalans lijkt de intake te onderschatten ten opzichte van wegen. De auteurs concluderen dat er voorzichtig moet worden omgegaan met de vergelijking tussen vochtbalans en wegen, omdat rekening gehouden moet worden met gemaakte fouten in de ‘schatting’ van de vochtbalans.

De studie van Wise et al. betreft een retrospectief onderzoek, waarbij informatie werd verzameld uit 73 patiëntendossiers. Er is een zeer zwakke correlatie tussen dagelijks wegen en de vochtbalans bij 24 uur (R = 0.29, p = 0.0000) en 48 uur (R = 0.33, p = 0.004). Dagelijks bijhouden van de vochtbalans levert geen betrouwbare meting op. Het dagelijks wegen geeft de beste schatting van de vulling status.

Stap 4: Apply

De Conclusie

Wat zegt de evidence?

Het bijhouden van een vochtbalans is weinig nauwkeurig en laat in veel gevallen een belangrijke mate van discrepantie zien met het dagelijks wegen. Dagelijks wegen lijkt het meest betrouwbaar mits dit volgens een vast protocol gebeurt.

Checklist
Conclusie is consistent met de resultaten.
Conclusie sluit aan bij de onderzoeksvraag.
Klinische expertise aantoonbaar gebruikt.
Wensen/voorkeuren van patiënt gebruikt waar mogelijk.

De Aanbeveling

Dagelijks wegen heeft de voorkeur, mits het wordt uitgevoerd volgens een ziekenhuisbreed protocol.

Checklist
Aanbeveling komt overeen met conclusie.
Aanbeveling reflecteert zwaarte van de aanbeveling in woordgebruik.
Aanbeveling is op zichzelf staand te lezen.

Stap 5: Assess

De Aanbeveling

Er dient een duidelijk protocol te zijn om het wegen eenduidig te laten plaatsvinden. Naast het dagelijks protocollair wegen blijft ook de klinische beoordeling van ondersteunende parameters van belang (zoals RR, oedeem en benauwdheid).

Checklist
Gewenste situatie omschreven.
Verwachte barrières voor implementatie omschreven.
Aanbeveling gaat over zowel gedrag als producten (protocollen etc.).

Bronvermelding

  1. Davies, H, Leslie, G, Jacob, E, & Morgan, D. (2019) Estimation of Body Fluid Status by Fluid Balance and Body Weight in Critically Ill Adult Patients: A Systematic Review. Worldviews on evidence-based nursing 16(6), 470-477.
  2. Tolstrup, J, & Brandstrup, B. (2014) Clinical Assessment of Fluid Balance is Incomplete for Colorectal Surgical Patients. Scandinavian journal of surgery : SJS : official organ for the Finnish Surgical Society and the Scandinavian Surgical Society 104(3), 161-8.
  3. Mank, A, Semin-Goossens, A, Lelie, Jv, Bakker, P, & Vos, R. (2003) Monitoring hyperhydration during high-dose chemotherapy: body weight or fluid balance? Acta haematologica 109(4), 163-8.
  4. Davies, H, Leslie, GD, Morgan, D, & Dobb, GJ. (2018) A comparison of compliance in the estimation of body fluid status using daily fluid balance charting and body weight changes during continuous renal replacement therapy. Australian critical care : official journal of the Confederation of Australian Critical Care Nurses 32(2), 83-89.
  5. Wise, LC, Mersch, J, Racioppi, J, Crosier, J, & Thompson, C. (2000) Evaluating the reliability and utility of cumulative intake and output. Journal of nursing care quality 14(3), 37-42.