Wat is het effect van EMDR op de angstbeleving van volwassen oncologische patiënten met angstgevoelens?

Upload 11 augustus 2021.
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email
Share on print
0 stemmen

Algemene Gegevens

Auteurs

  • Marleen Tieken,
  • Veerle van der Ploeg, verpleegkundige,
  • Gwenda Kersten, verpleegkundige,
  • Eline de Waal, verpleegkundige

Autorisators
Nog geen autorisators.

Stap 1: Ask

Auteurs: Marleen Tieken, Veerle van der Ploeg (verpleegkundige ), Gwenda Kersten (verpleegkundige ), Eline de Waal (verpleegkundige )
Autorisators: Peter Vink (EBP-expert omni cura ACADEMY)

Klinisch Scenario

Tijdens de overdracht van de avonddienst wordt vermeld dat mevrouw Jansen overdag teruggetrokken en neerslachtig is. Het is middernacht, je treft mevrouw zwetend in bed, haar pupillen zijn verwijd en haar hartslag is hoog. Ze kijkt je angstig aan. ‘Ik ben al maanden bang’; zegt ze. ‘Ik beleef alles elke nacht opnieuw, waarna ik wakker lig en blijf piekeren”. Wij werken op chirurgische afdelingen waar oncologische patiënten worden geopereerd en zien dat patiënten in een emotionele rollercoaster terecht komen. We signaleren dat de psychosociale zorg geoptimaliseerd kan worden. We herkennen regelmatig stress, angst, neerslachtigheid en moedeloosheid bij patiënten. Een collega vertelt dat een kennis van haar die gediagnosticeerd is met kanker sinds kort EMDR therapie ontvangt. Veel collega’s weten niet wat EMDR is. Wij vragen ons af of deze therapievorm waardevol kan zijn voor een oncologische patiënt ter vermindering van angstgevoelens. Wanneer dit een zinvolle interventie is kunnen wij de patiënt hierover vroegtijdig informeren en eventueel een verwijzing naar therapeut bespreekbaar maken.
Beoordeling
Maximaal 125 woorden.
Correct taalgebruik.
Onzekerheid duidelijk weergegeven.

PICO

P: volwassen oncologische patiënten met angstgevoelens
I: EMDR
C:
O: angstbeleving
Beoordeling
PICO sluit aan bij het klinisch scenario.
PICO is compleet.
Uitkomst is relevant voor de patiënt.
Uitkomst is neutraal geformuleerd.

Vraag

Wat is het effect van EMDR op de angstbeleving van volwassen oncologische patiënten met angstgevoelens?
Beoordeling
De vraag is een voorgrondvraag.
De vraag is concreet.

Stap 2: Acquire

Auteurs: Marleen Tieken
Autorisators: Nog geen autorisators.
1: Medline (PubMed) (31-03-2021)
'((“neoplasms”[MeSH] AND “adult”[MeSH] ) OR (“neoplasms”[tiab] AND “adult”[tiab] ) OR (“neoplasms [MESH] “ AND patients”[MESH] ) OR (“neoplasms [tiab] “ AND patients”[tiab] ) OR (“neoplasm” [tiab] OR “cancer” [tiab] OR “oncology” [tiab]) AND((“Anxiety” [MESH] OR “Fear” [tiab] OR “anxiety” [tiab] OR “Anguish” [tiab] OR “Fright” [tiab] OR “Scare” [tiab] OR “Apprehension” [tiab]))) AND (Eye Movement Desensitization Reprocessing [MESH] OR “EMDR” [tiab])': 5 hits, waarvan 4 geïncludeerd.

2: Cochrane Library (31-03-2021)
'“cancer OR oncology OR Neoplasms” in Title Abstract Keyword AND “Eye Movement Desensitization Reprocessing” in Title Abstract Keyword AND “Anxiety OR Fear OR anxiety OR Anguish OR Fright OR Scare OR Apprehension” in Title Abstract Keyword - (Word variations have been searched)': 2 hits, waarvan 0 geïncludeerd.

Beoordeling
Nog niet beoordeeld.

Stap 3: Appraise

Samenvatting Resultaten

In alle zes de artikelen zijn onderzoeken uitgevoerd aan de hand van verschillende designs: case studie, (randomized) controlled clinical trial en systematic review. Twee case studies (laag in de piramide van evidence) zijn buiten beschouwing gelaten. In alle studies werd een kleine groep volwassen patiënten met verschillende vormen van kanker onderzocht. Gekeken werd of de interventie EMDR therapie een effect had op verschillende elementen, waaronder afname van stress en vermindering van angst. Drie onderzoeken hadden een controlegroep waarbij gebruikelijke zorg werd gegeven. De gevonden onderzoeken liggen in lijn met onze PICO vraagstelling maar beantwoorden deze niet volledig. Met onderstaande elementen houden we rekening in onze aanbeveling naar de praktijk.
Het systematic review nam twee extra onderzoeken mee waarbij de gebruikelijke therapie bestond uit cognitieve gedragstherapie en één onderzoek dat alleen keek naar de uitkomst, reductie van PTSS (post traumatische stress stoornis). Bij twee onderzoeken (Springer et al., 2018; Dinapoli et al, 2019) was er sprake van onverdraaglijke angst of een angststoornis. De studie van Borji formuleerde geen angststoornis, de uitkomstmaat bestond echter uit vermindering van stress (Bordji et al., 2019). Ondanks niet naadloos aansluitend onderzoek zien we wel de noodzaak omdat bijna de helft van de patiënten met kanker twee jaar na de diagnose zowel angst- als depressieve klachten ervaart (IKNL, n.d.) In sommige gevallen kan kanker zich presenteren als een “traumatisch event” en zich ontwikkelen tot posttraumatische stress stoornis. Chan et al. (2017) toont aan dat één derde van de patiënten die aanvankelijk werden gediagnosticeerd met kanker, 4 jaar later nog aanhoudende of verergerde posttraumatische stress stoornis heeft. Dit kan zich uiten in symptomen van angst en stress. Daarom hebben we ervoor gekozen om deze studies wel mee te nemen.

(Indien gewenst is een uitgebreide resultaten tabel en beoordeling per artikel beschikbaar bij opvraging.)

Stap 4: Apply

Conclusie

In de studie van Carletto et al. (2019) blijkt dat EMDR significant effect heeft op verschillende variabelen, alleen de variabele angst zoals in onze PICO staat geeft geen significante verbetering ten aanzien van de controlegroep. In tegenstelling tot de studie van Sprinzer et al. (2018) die aantoont dat EMDR zorgt voor angstvermindering, in het eerste meetmoment met een gemiddelde van 17.50 met standaarddeviatie van 2.36 na het tweede meetmoment met een gemiddelde van 9,89 met standaarddeviatie 3,79 (p =0,00) met een grote effectgrote (Cohen’s d: 2,11, p =0.00). We stellen in onze PICO de vraag of angstbeleving vermindert. Pomeri (2021) associeerde dat door EMDR een significant lagere psychologische stress was (zelfs effectiever dan cognitieve gedragstherapie hetgeen wij niet hebben meegenomen in onze zoekvraag) (Pomeri, A. P., La Alvia, A., Carletto, S., et al., 2021). De vraag is of EMDR al moet worden ingezet omdat geen grote studies beschikbaar zijn over dit specifieke onderwerp. Ondanks de overwegende positieve uitkomsten is de bewijslast nog zeer summier en zeer heterogeen (bijv. aantal behandelsessies en populatie) en risk of bias hoog door zeer matige methodologische kwaliteit. Omdat deze interventie kostbaar en een intensieve behandeling is, is de vraag of met het huidige bewijs deze als interventie actief zou moeten worden uitgedragen door verpleegkundigen. Belangrijk is dat naast het verschil in populatie en de verschillende diagnoses, een aantal studies oncologische patiënten includeerden met een gestelde diagnose van PTSS en/of die vielen binnen een angstspectrum (in de DSM-5). Waarbij wij vooral zochten naar de oncologische patiënt zonder een al vastgestelde diagnose van angststoornis of PTSS. Het is belangrijk dat verpleegkundigen (en andere zorgverleners in het begeleidingsproces van iemand met de diagnose kanker) zich realiseren dat angst in het ziekenhuis aanwezig is en kan ontstaan door de diagnose en de behandeling. Op een later moment kan deze angst zich verder kan ontwikkelen tot PTSS of een angststoornis. Door dit vroegtijdig te signaleren en bespreekbaar te maken kan dit helpen in het onderkennen. De verpleegkundige kan een patiënt informeren over EMDR als dit aansluit bij de persoonlijke wens van de patiënt. Het is wenselijk om hierbij aan te geven dat overtuigende, volledig ondersteunende evidence (nog) ontbreekt. Dit is in lijn met de aanbeveling van de experts die vermindering van angstgevoel bij patiënten met kanker en therapie van EMDR in de praktijk terug zien. Zij noemen het een waardevolle aanvulling in een breed palet van behandelmogelijkheden waarbij adequate diagnosestelling van belang is.

Aanbeveling

Afhankelijk van de aard van de klachten, de voorgeschiedenis en de oorsprong van de klachten, lijkt EMDR ons een goede aanvulling op de al bestaande psychosociale zorg. Wat de experts aangeven is dat in sommige gevallen al met een sessie vooruitgang wordt geboekt. Dus op korte termijn kan er al resultaat worden geboekt. Wat natuurlijk heel fijn is gezien de wisselende levensverwachting. Dit kan veel verschil maken bij de angstklachten van een patiënt, waardoor de kwaliteit van leven wordt verbeterd. Het is alleen niet bij iedereen toepasbaar, als iemand bijvoorbeeld behoorlijk psychische belast is, is het niet wenselijk om dit allemaal op te rakelen als deze persoon midden in het ziekteproces zit.

Daarbij lijkt het ons ook waardevol (en dat horen we ook terug van de experts) om nare ervaringen in het ziekenhuis helpen te verwerken, bijvoorbeeld Intensive Care opname, chemotherapie. Vaak komt iemand met de diagnose kanker nog regelmatig terug in het ziekenhuis en door een nare ervaring kan dit elke keer weer stress en onrust oproepen, wat de kwaliteit van leven niet ten goede komt. Daarom lijkt het ons een goede aanvulling om bij een patiënt angst/stress klachten te verminderen. De diagnose, ziekteproces, onzekerheid kortom alles wat de ziekte kanker met zich mee kan brengen is zo ingrijpend. Dit kan heel veel met iemand doen. Angst en stress hebben een negatieve invloed op de kwaliteit van leven, daarom bevelen we deze therapie (mits goed geïndiceerd) aan.

Stap 5: Assess

Toepassing in de Praktijk

De artikelen laten zien dat het geven van EMDR therapie een waardevolle aanvulling kan zijn voor de oncologische patiënt met angst na een gebeurtenis. De oncologische verpleegkundige kan sneller de verschijnselen herkennen en een consult aanvragen voor de medische psycholoog om te vragen of de patiënt hiervoor in aanmerking kan komen. Het is daarom van belang dat de verpleegkundigen op de hoogte zijn van de mogelijkheden van EMDR therapie en de oncologische patiënt kunnen verwijzen naar de sites om te laten oriënteren of dat de therapie voor hem/haar effect zou kunnen hebben. De patiënt heeft er baat bij als de verpleegkundigen de symptomen van angst eerder signaleren, het geven van EMDR therapie sneller kunnen laten aanbieden en dat de patiënt minder lang met de symptomen van angst hoeft rond te lopen. Kortom in onze EBP zoektocht kan EMDR een bijdrage leveren, maar de onderzoeken zijn kleinschalig en er is een gering aantal onderzoeken gedaan. Maar de eerste uitkomsten zijn (hoewel wisselend) positief zowel in de literatuur als bij de experts. Om de oncologische patiënt zo goed mogelijk bij te kunnen staan lijkt EMDR , zeker bij mensen met verminderde veerkracht, een waardevolle bijdrage te kunnen leveren bij het reduceren van angst en stress klachten.

Bronvermelding

  1. Szpringer, M., Oledzka, M., & Amann, B.L.. (2018) A Non-randomized Controlled Trial of EMDR on Affective Symptoms in Patients With Glioblastoma Multiforme. Front Psychol .
  2. Carletto, S, Porcaro, C, Settanta, C, Vizzari, V, Stanizzo, MR, Oliva, F, Torta, R, Fernandez, I, Coletti Moja, M, Pagani, M, & Ostacoli, L. (2019) Neurobiological features and response to eye movement desensitization and reprocessing treatment of posttraumatic stress disorder in patients with breast cancer. European journal of psychotraumatology 10(1), 1600832.
  3. Borji, M, Tarjoman, A, Abdi, A, & Otaghi, M. (2019) Efficacy of Implementing Home Care Using Eye Movement Desensitization and Reprocessing in Reducing Stress of Patients with Gastrointestinal Cancer. Asian Pacific journal of cancer prevention : APJCP 20(7), 1967-1971.
  4. Portigliatti Pomeri, A, La Salvia, A, Carletto, S, Oliva, F, & Ostacoli, L. (2021) EMDR in Cancer Patients: A Systematic Review. Frontiers in psychology 11 590204.

Hulp nodig?

Op zoek naar een EBP-expert om te helpen met het formuleren van een goede vraag? Vraag om advies bij”Kennis Netwerk Evidence-Based Practice” op LinkedIn!

Zelf meer leren?

E-learning

Heb je nog niet eerder een klinische onzekerheid omgezet in een goede (beantwoordbare) onderzoeksvraag? Volg dan onze e-learning ‘EBP Stap 1: Vragen’.
Met behulp van video’s, oefeningen én een eindopdracht met feedback van onze docent leer je een goede vraag te stellen die in de databank direct gebruikt kan worden!

Webinar PICO Perfectie

Van een Klinisch Scenario naar een Beantwoordbare Vraag, dat kan niet zo moelijk zijn toch? Helaas, was dat maar waar. Het maken van een PICO is soms best lastig, vooral als de klinische onzekerheid net niet past binnen het domein ‘therapie’. In dit webinar bespreken we de opbouw van de PICO, de verschillende domeinen (PICO+) en kijken we naar het allermoeilijkste onderdeel: de O.

Hulp nodig?

Op zoek naar een EBP-expert om te helpen met het maken van een goede zoekstrategie? Vraag om advies bij”Kennis Netwerk Evidence-Based Practice” op LinkedIn!

Zelf meer leren?

E-learning

Heb je nog niet eerder een zoekstrategie gebouwd? Volg dan onze e-learning ‘EBP Stap 2: Zoeken – de basis’, ‘EBP Stap 2: Zoeken in PubMed’ of ‘EBP Stap 2: Zoeken in Cochrane Library’.
Met behulp van video’s, oefeningen én een eindopdracht met feedback van onze docent leer je een goede vraag te stellen die in de databank direct gebruikt kan worden!

Het Prachtige PubMed

PubMed heeft haar nieuwe lay-out definitief online gezet, wat een verademing! Wil je even weten waar alles nu zit? Volg dan onze webinar met een korte rondleiding door het nieuwe systeem.

Hulp nodig?

Op zoek naar een EBP-expert om te helpen met het beoordelen van een publicatie? Vraag om advies bij”Kennis Netwerk Evidence-Based Practice” op LinkedIn!

Zelf meer leren?

Heb je nog niet eerder een publicatie beoordeeld op methodologische kwaliteit? Of wil je je kennis weer wat opfrissen? Bij Omni Cura Academy hebben we verschillende e-learnings beschikbaar, zowel over het basisprincipe als de beoordeling van specifieke studiedesigns.